Elma Saiz viaja a Mauritania para reforzar los programas de migración circular, que en 2023 beneficiaron a empresas y 17.200 trabajadores

A ministra de Inclusión, Seguridade Social e Migracións, Elma Saiz, lembrou “a importancia de reforzar a relación con países amigos como Mauritania, con quen nos unen profundos lazos históricos de amizade, veciñanza e cooperación”.
Así o manifestou tras a súa visita a Mauritania como parte da viaxe por África no que acompaña ao presidente do Goberno de España, Pedro Sánchez, e no que se formalizou a firma dun Memorando de Entendemento en materia de Migración Circular que vai propiciar o desenvolvemento de programas de selección de traballadores en orixe.

Despois visitarán Senegal e Gambia, con quen tamén asinarán un memorando para impulsar a migración circular e a contratación desde os países de orixe dos traballadores.

Que é a migración circular?

A migración circular é unha ferramenta máis dispoñible para sectores con dificultades de cobertura de vacantes. Outras ferramentas son a normativa de migración circular a través da Unidade de Grandes Empresas ou as formas dispoñibles de contratación para persoas que xa se atopen en España, como o arraigamento para a formación.A ferramenta
é, así mesmo, un exemplo paradigmático de migración regular, ordenada e segura que ofrece unha “tripla ganancia” : permite ás persoas atopar oportunidades no estranxeiro sen romper os vínculos co seu país en orixe; empresas que requiren atopar os perfís cualificados que favorece; e é, a nivel bilateral, unha ferramenta de cooperación e relación entre países a nivel internacional.

Segundo a Lei Orgánica, o Ministerio de Inclusión pode aprobar, de acordo coa situación nacional de emprego, unha previsión anual das ocupacións e, se é o caso, das cifras previstas de contratacións que se poidan cubrir a través desa vía de xestión colectiva de empregos en orixe nun período determinado, aos que só terán acceso aqueles traballadores estranxeiros que non residan en España. Este ano, a Orde do Ministerio de Inclusión, Seguridade Social e Migracións pola que se regula a xestión colectiva de contratacións en orixe (GECCO) para 2024 publicouse no BOE do 20 de decembro.

Esta contratación poderá realizarse para cubrir postos de natureza estacional, de tempada ou campaña, a través de migración circular.

Grazas á reforma do regulamento relativo aos estranxeiros, os procedementos de migración circular foron extremamente simplificados. Outorgan ás persoas, a través dun contrato fixo descontinuo, unha autorización de catro anos de duración, que habilita a traballar un máximo de 9 meses ao ano. Isto permite que poidan vir todos os anos a traballar, e retornen tras ese período coas garantías establecidas no seu contrato de que serán convocados na seguinte estación ou tempada. Antes da reforma, estes proxectos tiñan que tramitarse ano a ano, e agora mesmo faise unha vez cada catro, reducindo de maneira moi relevante todas as cargas administrativas para empresas e para as persoas que migran.

A Dirección Xeral de Xestión Migratoria do Ministerio é a encargada de poñerse en contacto coa Embaixada de España no país en cuestión, quen pon en coñecemento das autoridades locais as ofertas de emprego. Se o país considera que pode satisfacer esa demanda, pon en marcha o proceso de selección de traballadores.

Cifras e resultados

España traballa con programas de migración circular desde o 2000, ano en que se recolle normativamente na Lei orgánica 4/2000, do 11 de xaneiro, sobre dereitos e liberdades dos estranxeiros en España e a súa integración social.
Con todo, o conxunto de países de orixe cos que se desenvolven estes programas foi ampliándose.

Nos últimos anos, sobre todo tras a reforma do regulamento de estranxeiría de 2022, modificáronse as cuestións relativas á determinación da situación nacional de emprego, as figuras de arraigamento (arraigamento para a formación) , e adáptase o regulamento no que impactaba a reforma laboral, esta fórmula consolidouse. Na actualidade é unha ferramenta para cubrir as demandas do mercado laboral español, pero tamén para a cooperación cos países de orixe, xa que en moitos casos inclúe a formación dos traballadores e o conseguinte beneficio para as súas comunidades cando regresan.

Desenvolvemento dos programas desde a reforma do regulamento en 2022

As ofertas de emprego oriéntanse aos países cos que España ten subscritos acordos sobre regulación e ordenación de fluxos migratorios. En 2022, asináronse convenios con países como Marrocos, Colombia, Honduras e Ecuador, e viñeron 19.100 traballadores a España. Posteriormente, en 2023, ampliouse a outros tres países (Senegal, Arxentina e Uruguai) e beneficiáronse unhas 17.200 persoas.

En 2024 xa son Colombia, Ecuador, Honduras, Perú, Guatemala, Uruguai, Arxentina, Marrocos, Mauritania, Senegal e Gambia. Tamén hai Estados cos que mantemos instrumentos de colaboración nesta materia: Guinea, Guinea Bissau, Cabo Verde, Mali, Níxer, México, O Salvador, Filipinas e Paraguai.

En 2024, ata a data, as cifras que se manexan son de 20.515 traballadores.

A ministra Saiz expresou o compromiso de España de avanzar en vías seguras de migración á vez que se persegue ás mafias e o delitos de trata de seres humanos. “Os programas de migración circular son unha ganancia para todas as partes implicadas. Son un extraordinario exemplo da nosa política migratoria: procuramos a man de obra que necesitamos en sectores de difícil cobertura, protexemos os dereitos dos traballadores, e, ademais, facilitamos o retorno destas persoas aos seus países de orixe, cos beneficios que poida carrexar no desenvolvemento das súas comunidades”.

Exemplos de éxito e outros programas que favorecen a empregabilidade

Un exemplo de programa de migración regular é Wafira, destinado a mulleres marroquís empregadas na recollida de froitos vermellos en Huelva e que inclúe formación en emprendemento do que se beneficiaron xa 173 mulleres.

O proxecto 'Wafira' comezou en outubro de 2021 e estenderase ata febreiro de 2025. Ten un custo total de 3,25 millóns de euros, cofinanciados pola Unión Europea a través do mecanismo Migration Partnership Facility (MPF). O deseño, implementación e monitorización periódica do proxecto corresponde aos gobernos de España e Marrocos, que fortalecen así as relacións entre ambos os países sobre a base da colaboración en materia de migración regular.

Unha vez finalizado o programa, as traballadoras participantes regresan ao seu país, onde reciben asistencia tanto da Organización Internacional do Traballo (OIT) como das institucións marroquís para a posta en marcha dos negocios en sectores como comercio, restauración, explotacións agrarias e gandeiras, entre outros.

Segundo diversos estudos da ONU, Comisión Europea, o FMI, a Airef ou o Banco de España, o noso país necesita da orde de 300.000 traballadores migrantes ao ano para soster o estado do benestar. A migración circular, xunto a outros programas como o Plan Nacional de Reasentamento de refuxiados, que facilita emprego a persoas refuxiadas, forman parte da estratexia migratoria do Goberno de España que pon no centro os dereitos humanos, as vías regulares de migración, a empregabilidade e a inclusión das persoas.

A reforma integral do Regulamento de Estranxeiría, que se presentou a principios de agosto e que se atopa en trámites de audiencia pública suporá un impulso para a simplificación destas vías de cooperación e relacións laborais. Por exemplo, no novo regulamento, dáse estabilidade á normativa para mellorar as contratacións colectivas nos países de orixe por parte dos empresarios. Esta mellora pretende axudar a favorecer as vías legais e ordenadas de migración legal e os bos procesos de selección en orixe.