La Mesa de Diálogo Social se reunirá el 14 de julio para negociar el nuevo esquema de cotización de autónomos

Borja Suarez Gizarte Segurantzako eta Pentsioetako Estatu idazkariak gaur Diputatuen Kongresuan jakinarazi duenez, datorren astelehenean, uztailak 14, Elkarrizketa Sozialerako Mahaia deitu dute enpresa erakundeekin, sindikatuekin eta langile autonomoen elkarteekin, datozen hiru urteetarako langile autonomoen kotizazio eskema berria negoziatzen hasteko.

Diru-sarrera errealen kotizazio-eredu berriak, 13/2022 Errege Lege Dekretuan jasoak eta 2023an indarrean jarriak, mailaz mailako ezarpena aurreikusten zuen. Horren arabera, hiru urtean behin, elkarrizketa sozialaren barruan, sistema hori aplikatzeko egutegia zehaztu behar da, eta, horretarako, beste hedapen bat egin behar da diru-sarreren tarteen eta kotizazio-oinarrien eskalan; kasu honetan, 2026tik 2028ra bitartean egongo dira indarrean.

Suarezek agerraldia egin du Lan, Gizarte Ekonomia, Inklusio, Gizarte Segurantza eta Migrazio Batzordean, eta honako hau nabarmendu du: “Helburua sistema justua, ulergarria eta aurreikusgarria mantentzea da, elkarrizketa, gardentasun eta ardura esparru batean”.

“2025ean amaituko da trantsizio-aldi horietako lehena, eta, aldi berean, sistema berri horren ondorioz 2023ko ekitaldiari dagozkion kuotak erregularizatzeko lehen prozesua amaitu dugu. Esan dezakegu bere inplementazioa arrakastatsua izaten ari dela, gure lan merkatuan autonomoek gero eta pisu handiagoa duten testuinguruan, historian inoiz ez ditugu hainbeste autonomo altan izan gure herrian, 3,4 milioi baino gehiago. 2023tik, sistema hau indarrean jarri zenetik, RETAk 114.000 afiliatu gehiago erregistratzen ditu”, gaineratu du.

Lehen erregularizazio-prozesuaren balantzea

Estatu idazkariak testuinguruan jarri du erreforma hori, jatorria 2020ko Toledoko Itunaren gomendioetan duena, eta Gobernuaren Suspertze, Transformazio eta Erresilientzia Planean txertatu zen. 2022an, Elkarrizketa Sozialaren Mahaian akordio zabala lortu ondoren —sindikatuen, patronalaren eta UPTA, ATA eta UATAE kolektiboa ordezkatzen duten elkarteen parte-hartzearekin—, hura ezartzea onartu zen. RDL aldeko botoen % 75 baino gehiagorekin onartu zen Kongresuan.

“Erreforma honek justizia kontributiboaren, ekitate progresiboaren eta jasangarritasunaren printzipioei erantzuten die, eta amaiera ematen dio autonomoentzako pentsioak soldatapeko langileenak baino askoz baxuagoak ziren sistema bati”, adierazi du Suárezek. Besteak beste, langile horien % 80k baino gehiagok gutxieneko oinarriagatik kotizatzen zuten, beste erregimen batzuetakoak baino % 37 txikiagoak ziren pentsioekin, eta % 36k gutxienekora iristeko osagarriak behar dituzte.

2024ko urrian hasi zen erregularizazio prozesu horren xehetasunak eman ditu Suarezek, 2023ko PFEZ kanpaina itxi ostean. Hura kudeatzeko koordinazio tekniko eta administratibo konplexua behar izan da, 1.500 milioi datu baino gehiago eguneratu baitira Zerga Agentziatik, Gizarte Segurantzaren Diruzaintza Orokorretik (GSDO), mutuetatik, SEPEtik eta foru ogasunetatik. Guztira, 3,7 milioi autonomo baino gehiagoren kotizazioak berrikusi dira eta 4,2 milioi jakinarazpen baino gehiago igorri dira.

Bi milioi pertsona baino gehiagorentzat ez da beharrezkoa izan doikuntzarik egitea: 1,3 milioik dagokien tartean kotizatu zuten, eta beste 800.000 egoera ez-erregularizagarrietan zeuden, hala nola tarifa lauan, subsidioetan edo pentsioetan. 1,6 milioi euro inguru erregularizatu behar izan dira. Horietatik 796.000 inguruk behar baino gutxiago kotizatu zuten eta aldeak ordaindu behar izan dituzte. 460.000k baino gehiagok gainetik egin zuten eta itzulketa jaso dute.Gainera, 324.000k ez zuten etekinen aitorpenik aurkeztu, hainbat arrazoirengatik. Bestalde, 429.377 pertsonak baino gehiagok egin diote uko kuotak itzultzeari.

Lanaren eta pentsioaren arteko bateragarritasuna

Gizarte Segurantzako eta Pentsioetako estatu idazkariak, gainera, lana eta pentsioa bateragarri egiteko erregulazio berriaren lehen emaitzak aurkeztu ditu, gizarte eragileekin adostutakoa eta aurtengo apirilean indarrean jarri zena.

Suárezek nabarmendu duenez, “11/2024 Legegintzako Errege Dekretuan onartutako neurri-multzo berriak pentsioen erreformaren neurriak osatu eta gure gizartean gertatzen diren egiturazko aldaketei erantzun nahi die, eta, aldi berean, gure lan-merkatuaren anomalia bat zuzendu nahi dugu: lan-egoera oso batetik erretirora modu malkartsuan igarotzen gara, egun batetik bestera, erretiro-adinera iristeko aukerarik ez dugulako”.

Estatu idazkariak aurretik hartutako neurriak errepasatu ditu, eta emaitza onak lortzen ari direla esan du. Atzeratutako erretiroak alta berri guztien % 11,4 dira jada, eta 2019an % 4,8 ziren. 2022tik indarrean dauden berandutzarako pizgarrien eragina eta erretiro aurreratuaren esparruaren birmoldaketa islatzen ditu aldaketa horrek. Ondorioz, erretiroa hartzeko batez besteko adina 65,2 urtekoa da; 2019an, berriz, 64,4 urtekoa zen. Urte honetan bakarrik, urte arteko hazkundeak, 24ko maiatzeko metatuaren aldean, %25,3ko hazkundea erakusten digu atzeratutako erretiroen kasuan.

Borja Suárezek neurri berri horien helburuak berrikusi ditu, besteak beste, lanaren eta pentsioaren arteko konbinazioan malgutasuna areagotzea, erretiro partzialerako eta aktiborako sarbidea erraztea, enplegua pixkanaka erretirorako trantsizioa egiteko aukera bermatzea, erretiro atzeratua erakargarriagoa izatea eta lan-bizitzaren borondatezko luzapena bultzatzea.

Horretarako, neurri berrien helburua da erretiro partzialerako sarrera bidezkoa bermatzea, atzeratutako erretirorako pizgarriak hobetzea eta erretiro aktiboa sustatzea.

Erretiro aktiboari dagokionez, kotizazio-karrera osoa izateko baldintza kentzen da, eta horrek sarbidea errazten du eta eragin berezia du genero-ikuspegitik.

Erretiroa hartu ondoren pentsioa eta lana aldi jakin batez bateragarri egiteko aukera ematen duen erretiro-modalitate honetan, kotizazio-karrera osoa izateko baldintza kentzen da. Horrek eragin berezia du genero-ikuspegitik, kotizazio-karrera laburragoak eta aldizkakoagoak dituzten kolektiboei mesede egiten baitie, historikoki emakumeen kasuan gertatu den bezala seme-alabak edo bestelako senideak zaintzeagatik.

Erretiro aktiboari esker, lana eta pentsioa bateratzen diren urte bakoitzean, prestazioa jasotzean aplikatu beharreko portzentajea handitu egiten da, eskala baten arabera. Hala, atzerapena urtebetekoa bada, pentsioari dagokion ehunekoa % 45 izango da; bi urtekoa bada, % 55; 3 urtekoa bada, % 65; 4 urtekoa edo gehiagokoa bada, % 80; eta atzerapena bost urtekoa edo gehiagokoa bada, prestazioaren % 100era arte jaso ahal izango da.  

Gainera, erretiro aktibo honetan etengabeko jarduera profesionalean 12 hilabetez behin, pentsioaren portzentajea 5 puntu portzentual igotzen joango da, eta ez da inola ere pentsioaren % 100 gaindituko.

Beste berrikuntza garrantzitsu bat da erretiro mota hau bateragarria izango dela berandutza pizgarriekin, orain arte ez baitziren modalitate honetan jasotzen.

Araudi berriak atzeratutako erretiroa ere hobetzen du, bigarren urtetik aurrera atzeratutako sei hilabete bakoitzeko %2ko pizgarri gehigarria jasotzeko aukera ematen baitu, eta ez hamabi hilabete bakoitzeko soilik.

Erretiro partzialari dagokionez, araudi berriak ezartzen du erretiro-adinera iristeko aurrerakinaren aukera 2 urtetik 3ra luzatuko dela, hori bai, lanaldia murrizteko egokitzapenak eginda. Gainera, erreleboa hartzen duen langilearen baldintzak hobetu dira, eta haren kontratazioak mugagabea eta lanaldi osokoa izan beharko du.